موسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی رهنمون انقلاب اسلامی ۳۰۶۰-۵۶۰۱ 2 8 2025 12 22 Analysis of the concept of Satan in the Quran from the perspective of Ayatollah Khamenei تحلیل مفهوم شیطان در قرآن از دیدگاه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای 239632 10.22034/rir.2025.509185.1089 FA سید مصطفی موسوی دانشجوی دکتری دانش اجتماعی مسلمین، دانشگاه امام صادق (ع)- پژوهشگر مرکز رشد دانشگاه امام صادق (ع) محسن جوهری دکتری فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق(ع)؛ پژوهشگر مرکز رشد دانشگاه امام صادق(ع) 0000-0002-3407-0694 Journal Article 2025 03 01 "Satan" as an effective truth in human life has long been the focus of divine religions; But in the field of knowledge and about this truth, there has always been superficiality and limited confrontation with the devil to his curse. Ayatollah Khamenei, as one of the interpreters of the Holy Qur'an in the present era, has explained the issue of Satan with his special approach in facing the Qur'anic concepts. Based on this, the present research tries to explain the issue of Satan from the perspective of His by referring to his interpretive works and other statements. This article was carried out with thematic analysis method, which is included in the qualitative approach, and its data were analyzed and analyzed through three stages of descriptive coding, interpretive coding and integration of themes. In the end, the findings of the present research are categorized in the five major categories of "Definition of Satan", "Types of Satan", "Aims of Satan", "Weapon of Satan" and "Obstacles of Satan" from the perspective of Ayatollah Khamenei through thematic analysis «شیطان» به‌عنوان حقیقتی اثرگذار در زندگی انسان، از دیرباز مورد توجه ادیان الهی بوده است؛ با این‌حال، در بسیاری موارد مواجهه با آن به سطحی‌ترین شکل، یعنی لعن و نفرین، فروکاسته شده است. آیت‌الله خامنه‌ای، به‌عنوان یکی از مفسران برجسته قرآن کریم در عصر معاصر، با رویکردی اجتماعی-تفسیری، به تبیین این مفهوم قرآنی پرداخته‌اند. پژوهش حاضر با تکیه بر آثار تفسیری و دیگر بیانات ایشان، مفهوم شیطان را واکاوی کرده است. روش تحقیق «تحلیل مضمون» بوده که در زمره روش‌های کیفی قرار دارد و داده‌ها طی سه مرحله کدگذاری توصیفی، کدگذاری تفسیری و یکپارچه‌سازی مضامین، مورد تحلیل قرار گرفته‌اند. بر پایه این فرایند، یافته‌های پژوهش در پنج مقوله کلان شامل «تعریف شیطان»، «انواع شیطان»، «اهداف شیطان»، «حربه‌های شیطان» و «موانع شیطان» دسته‌بندی و تبیین شده است. از منظر آیت‌الله خامنه‌ای، شیطان حقیقتی فراگیر است که منحصر به ابلیس نبوده و در دو سطح «درونی» و «بیرونی» به اضلال و گمراهی انسان می‌پردازد. اهداف او در قالب میانی و نهایی دنبال می‌شود و با حربه‌های فردی و اجتماعی تحقق می‌یابد. در برابر این مسیر نیز، موانع فردی همچون استغفار و تقوا و موانع اجتماعی همچون انبیا و حکومت حق، اصلی‌ترین سد در برابر حرکت شیطان به شمار می‌آیند. https://www.enghelabpajooh.ir/article_239632_de006ab4a87bb1ed9aec954430c9b2d5.pdf